Unutma əyrisinə qarşı: yaddaşın qorunması və gündəlik tutmağın elmi

Görüntü və məlumat axını diqqətimizi bu qədər dağıtdığı bir vaxtda günlərimizin necə keçdiyini, ötən ay nələr hiss etdiyimizi və ya düz bir il əvvəl həyatımızda nə baş verdiyini xatırlamaq hər zamankından daha çətindir. Yaddaş passiv anbar deyil, işləyən mexanizmdir. Ondan istifadə etmədiyiniz zaman psixoloqların unutma əyrisi adlandırdığı xətt boyunca tez solur.

Yaddaşla bağlı tədqiqatlar onu iti, zehni isə aydın saxlamaq üçün hər gün edilə bilən sadə bir vərdişə işarə edir: gününüzü qeydə almaq.

Ebbinghaus-un unutma əyrisi: beyin xatirələri niyə silir

Psixoloq Hermann Ebbinghaus 19-cu əsrin sonlarında insan yaddaşının necə işlədiyinə dair çığır açan tədqiqatlar apardı. Ebbinghaus unutma əyrisi adı ilə tanınan nəticələrə görə, yeni öyrənilən və ya yaşanan məlumatın təxminən 50%-i ilk saat ərzində unudulur, ilk 24 saatda isə 70%-i itir.

Beyin həm sağ qalmaq, həm də həddən artıq koqnitiv yüklənmədən qaçmaq üçün vacib saymadığı detalları tez bir zamanda süzgəcdən keçirib atır. Gün ərzində bir neçə saniyə dayanıb bir hadisəni yenidən düşünəndə və onu qeyd edəndə beynə aydın bir siqnal göndərirsiniz: bu an vacibdir, saxlanmalıdır.

Gündəlik tutmaq zehnə nə verir

Gündəlik tutmağın nostalji tərəfi var, amma bu həm də nevroloji və psixoloji əsası olan bir özünə qayğı formasıdır.

Axşam, gün bitəndə özünüzdən "bu gün nə oldu?" deyə soruşmaq geri çağırma məşqidir. Bu sual beynin sinir şəbəkələrini işə salır, məlumatı yaddaşdan geri çıxarmaq isə sinaptik əlaqələri gücləndirir və uzunmüddətli yadda saxlamanı dəstəkləyir.

Hisslərinizi sözlə ifadə etmək stresi azaldır və emosional yükü yüngülləşdirir. UCLA-da aparılan neyroelm tədqiqatları göstərir ki, emosiyaları adlandırmaq və dilə gətirmək (buna affect labeling deyilir) beynin emosional emal mərkəzi olan amigdalada fəallığı sakitləşdirir.

Yaşadıqlarınızı müntəzəm qeyd etmək metakoqnitiv fərqindəlik yaradır. Öz düşüncə tərzinizə və inkişafınıza kənardan, bir qədər məsafədən baxa bilirsiniz.

Hər üç təsir eyni kiçik vərdişdən yaranır. Xatirələrin solmasına imkan verməyən də elə bu vərdişdir: hər gün bir neçə saniyə ayırıb baş verənləri yada salmaq və qeyd etmək.